Europa vergrijst. Mensen krijgen minder kinderen dan vroeger. Van 6,8 miljoen baby’s in 1964 naar 3,5 miljoen in 2024. Dit feit wordt vaak genoemd en zorgt voor een lange lijst uitdagingen voor de EU. Wie gaat de pensioenen betalen? Wie zorgt voor onze ouderen? Wie gaat innoveren en concurrerende bedrijven oprichten? De lijn op de grafiek wijst naar beneden en dat lijkt onafwendbaar.
Een kans
Laat mij, als Eurocommissaris u het volgende vertellen: de bevolkingssamenstelling is al veranderd. Maar dat hoeft geen ramp te zijn. Hoe complex ook, we beschikken over wat nodig is om het probleem aan te pakken en om te buigen in een kans.
De zilveren economie
De vergrijzing van Europa kan ook goed nieuws zijn. Dat komt deels doordat de levensverwachting blijft stijgen. Kinderen die vandaag in Europa worden geboren, hebben een levensverwachting van boven de 80. Tegen 2100 worden vrouwen waarschijnlijk ouder dan 90. Dat betekent dat meer kleinkinderen hun grootouders kennen en liefhebben. Dat betekent dat meer mensen kunnen profiteren van innovaties in bijvoorbeeld de zorg. Het brengt meer economische activiteit gericht op mensen van 50 jaar en ouder, de zogenaamde zilveren economie.
Solidariteit
Het geboortecijfer daalt in de EU. Dit zorgt uiteraard voor uitdagingen. Met minder mensen aan het werk staat de houdbaarheid van de overheidsbegroting voor de zorg, het onderwijs en de pensioenen onder druk. Dat betekent dat we de financiering hiervan opnieuw moeten bekijken. En we moeten ervoor waken dat we de jongere generaties te zwaar belasten. Jonge volwassenen lopen nu al dubbel zoveel risico op armoede als mensen die bijna met pensioen gaan. De oplossing moet op solidariteit tussen alle generaties gebaseerd zijn.
Zorgpreventie
Onderzoek van de Europese Commissie laat zien dat we met het juiste beleid deze veranderingen aankunnen. Gezond ouder worden en preventieve gezondheidszorg hebben veel voordelen. Mensen die gezonder leven hebben minder hulp nodig en blijven langer bijdragen aan onze samenleving. De EU helpt hierbij met gezamenlijke actie op het gebied van gezondheidszorg en steun voor de bestrijding van kanker. Want voor elke euro uitgegeven aan preventie besparen we later 14 euro aan zorg- en productiviteitskosten.
Plan voor betaalbare huisvesting
Een ander puzzelstuk is huisvesting, een belangrijke factor voor stabiliteit en welzijn. Eigenwoningbezit voor de groep van 25 tot 35 jaar is tussen 2007 en 2024 in de EU met 16,3% gedaald. Met het Europees plan voor betaalbare huisvesting ondersteunt de Europese Commissie de lidstaten.
Ook speelt migratie een belangrijke rol. Migratie kan op korte termijn helpen om specifieke behoeften op de arbeidsmarkt te vervullen, maar moet wel op een verantwoorde manier gebeuren.
Hogere participatiegraad
Hetzelfde kan worden gezegd over het verhogen van participatie op de arbeidsmarkt. Momenteel werkt ongeveer 20% van de EU-beroepsbevolking niet. 37 miljoen vrouwen in de werkzame leeftijd zijn werkloos of inactief. Meer dan 4 miljoen mensen zijn langdurig werkloos. Als alle lidstaten de participatiegraad van Zweden, de hoogste in de EU, zouden bereiken, wordt het negatieve effect van de vergrijzing op de omvang van de beroepsbevolking vrijwel volledig opgelost.
Oplossingen zijn er maar we moeten ze ook inzetten
In 2023 presenteerde ik een pakket van concrete maatregelen die Europese landen kunnen nemen om problemen als vergrijzing aan te pakken. Denk hierbij aan regelingen voor een betere werkprivébalans voor mensen met kinderen, of aanpassingen op de arbeidsmarkt gericht op oudere werknemers. De oplossingen zijn er maar we moeten er ook voor zorgen dat ze ingezet worden.
Europees agentschap voor demografie
We hebben het hier over de lange termijn. Daarom ben ik voor de oprichting van een overkoepelend Europees agentschap voor demografie, om het beleid van nationale overheden te ondersteunen en de kloof tussen data en beleid te overbruggen. Door ons op feiten te baseren, zorgen we ervoor dat ons beleid bijdraagt aan de oplossing.
Zorgen dat iedereen de middelen heeft
Als we gemiddeld langer leven moeten we ervoor zorgen dat iedereen de middelen heeft om een goed leven te leiden. In goede gezondheid en met meerwaarde voor de samenleving, ook op latere leeftijd. Voor jongeren moeten we ervoor zorgen dat zij de juiste omstandigheden hebben om een gezin te stichten wanneer zij daar klaar voor zijn.
Hard werken
Er is geen snelle oplossing. Dit wordt hard werken. Maar Europa kan dit aan — met de blik op de toekomst en de handen uit de mouwen in het nu.
