Zeven mythes over het huidige conflict tussen Rusland en Oekraïne

Sinds de illegale annexatie van de Krim in 2014 en de aanhoudende militaire agressie tegen Oekraïne heeft Rusland een aanhoudende en gecoördineerde, door de staat gecontroleerde desinformatiecampagne gevoerd, gericht op de Russische bevolking, de buurlanden van Rusland, de Europese Unie en daarbuiten, met name om de publieke opinie te beïnvloeden. De Russische autoriteiten, gesteund door de door de staat gecontroleerde media en een breder 'ecosysteem' van pro-Kremlin media, hebben kosten noch moeite gespaard om Oekraïne te denigreren en af te schilderen als een bedreiging voor de mondiale veiligheid, en de internationale gemeenschap aan te vallen omdat zij de Oekraïense soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid binnen zijn internationaal erkende grenzen steunt.

Ook gericht tegen de EU en NAVO
De Russische campagne heeft zich ook rechtstreeks gericht tegen de rol van de EU en andere spelers, met name de NAVO, en hen ten onrechte afgeschilderd als vermeende agressieve bedreigingen voor de 'legitieme veiligheidsbelangen' van Rusland. Sinds de recente militaire opbouw van Rusland, die in het voorjaar van 2021 aan de Oekraïense grens en op de illegaal geannexeerde Krim is begonnen, is dit spervuur van desinformatie alleen maar geïntensiveerd.

In dit overzicht kijken we naar de meest voorkomende en gevaarlijkste mythes - vaak regelrechte leugens - in verband met het conflict tussen Rusland en Oekraïne.

• Mythe 1: “De huidige spanningen zijn het gevolg van aanhoudend agressief gedrag van Oekraïne en zijn bondgenoten in het Westen. Rusland doet niets anders dan zijn legitieme belangen verdedigen en is niet verantwoordelijk voor dit conflict”.
  
  Onjuist. Het is een feit dat Rusland het internationaal recht blijft schenden, evenals andere overeenkomsten waartoe het zich verbonden heeft. Door het illegaal annexeren van de Krim en het plegen van gewapende agressie tegen Oekraïne heeft Rusland, een van de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad, ten minste twaalf internationale en bilaterale verdragen geschonden. Het gaat onder meer om het VN-Handvest, de Slotakte van Helsinki en het Handvest van Parijs, die de soevereine gelijkheid en territoriale integriteit van staten, de onschendbaarheid van grenzen, het afzien van dreiging met of gebruik van geweld, en de vrijheid van staten om hun eigen veiligheidsregelingen te kiezen of te wijzigen, waarborgen.
  
  Met andere woorden, de acties van Rusland die de territoriale integriteit, de soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne, met name in de Donbas, ondermijnen en bedreigen, zijn illegaal. Deze acties blijven een bedreiging voor de essentie van de Europese veiligheidsorde en voor de op regels gebaseerde internationale orde.
  
  In termen van slachtoffers heeft Oekraïne zware verliezen geleden in het aanhoudende conflict met Rusland. De Russische agressie heeft ongeveer 14 000 Oekraïners gedood en nog veel meer gewonden gemaakt. Het conflict heeft ook meer dan 1,5 miljoen inwoners (binnenlandse ontheemden) van de Krim en in Oost-Oekraïne verdreven.
   
• Mythe 2: “De situatie in Oekraïne heeft tot dit conflict geleid. Er zijn bewijzen dat Oekraïne wreedheden begaat tegen de Russischtalige bevolking in het oosten van het land. Rusland moet wel ingrijpen, niet in de laatste plaats omdat Oekraïne en Rusland 'één natie' zijn. Oekraïne behoort eenvoudigweg tot de “bevoorrechte invloedssfeer” van Rusland”.
  
  Onjuist. Beweringen dat Oekraïne zijn eigen grondgebied aanvalt en zijn eigen burgers vervolgt, zijn absurd. Om binnenlandse steun te verwerven voor de militaire agressie van Rusland, hebben de door de Russische staat gecontroleerde media onvermoeibaar getracht Oekraïne te belasteren, door het land te beschuldigen van vermeende genocide in Oost-Oekraïne, ongegronde parallellen te trekken met het nazisme en de Tweede Wereldoorlog, en verhalen te verzinnen die erop gericht zijn een negatieve emotionele snaar te raken bij het publiek.
  
  Er zijn veel voorbeelden van dergelijke verzonnen verhalen, het best geïllustreerd door het beroemde voorbeeld van een Russische televisiereportage waarin de Oekraïense strijdkrachten ervan werden beschuldigd een jonge jongen in het oosten van Oekraïne te hebben gekruisigd in het begin van het conflict. Fact-checkers toonden al snel aan dat het verhaal volledig verzonnen was. Soortgelijke verhalen worden nog altijd geproduceerd.
  
  
  In werkelijkheid is er geen bewijs dat Russischtalige of etnisch-Russische inwoners van Oost-Oekraïne door Oekraïense autoriteiten worden vervolgd - laat staan dat er sprake is van genocide. Dit wordt bevestigd in rapporten van de Raad van Europa, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN en de OVSE.
  
  De vaak geuite bewering dat Oekraïne en Rusland 'één natie' zijn, is een van de oudste en meest diepgewortelde mythen die tegen Oekraïne worden gebruikt. Zelfs vanuit een historisch langetermijnperspectief gaat dit argument niet op. Hoewel Oekraïne en Rusland gemeenschappelijke wortels hebben die teruggaan tot het Kievse Rijk (Kievse Roes), dat van de negende eeuw tot het midden van de dertiende eeuw bestond, is het eenvoudig onjuist om te beweren dat Oekraïners en Russen 800 jaar later één natie zijn. Ondanks lange perioden van buitenlandse overheersing heeft Oekraïne een sterke nationale cultuur en identiteit, en is het een soeverein land.
  
  Het idee van een “geheel Russische natie” zonder politieke grenzen is een ideologische constructie die dateert uit keizerlijke tijden en is gebruikt als een instrument om de Oekraïense soevereiniteit en nationale identiteit te ondermijnen. Sinds 2014 heeft de Russische regering deze mythe met hernieuwde kracht gecultiveerd in een poging om haar militaire agressie tegen Oekraïne te rationaliseren en te rechtvaardigen.
  
  Noties van “invloedssferen” horen niet thuis in de 21e eeuw. Zoals alle soevereine staten is Oekraïne vrij om zijn eigen weg, zijn buitenlands en veiligheidsbeleid en zijn allianties, en zijn deelname aan internationale organisaties en militaire allianties, te bepalen.
  
  Om het idee te bevorderen dat Oekraïne tot de “invloedssfeer” van Rusland behoort, beweren de Russische autoriteiten en de door de staat gecontroleerde media vaak dat Oekraïne geen “echte” staat is. Met door de staat gesteunde Russische propaganda wordt geprobeerd de geschiedenis te verdraaien om het idee te legitimeren dat Oekraïne tot de natuurlijke invloedssfeer van Rusland behoort.
   

• Mythe 3: “Oekraïne moet zich hoe dan ook tot Rusland wenden omdat de EU en het Westen niet geïnteresseerd zijn in het land en het in de steek hebben gelaten”.
  
  Onjuist. De EU heeft een strategisch partnerschap met Oekraïne. Oekraïne is uitgegroeid tot een van de hechtste partners van de EU, een partnerschap dat de afgelopen jaren is geconsolideerd door de associatieovereenkomst EU-Oekraïne en de diepe en brede vrijhandelsruimte. De EU is nu de grootste handelspartner van Oekraïne, goed voor meer dan 40% van zijn handel. De EU steunt een breed scala aan programma's in Oekraïne in het kader van het Oostelijk Partnerschap van de EU en ondersteunt Oekraïne bij de uitvoering van zijn hervormingsagenda. Sinds 2014 heeft de EU Oekraïne 17 miljard euro aan leningen en subsidies verstrekt.
  
  Sinds 2014 heeft de EU de soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid van Oekraïne binnen zijn internationaal erkende grenzen krachtig gesteund en heeft zij beperkende maatregelen opgelegd aan Rusland vanwege zijn opzettelijke destabilisatie van Oekraïne, onder meer op de Krim. De EU steunt Oekraïne ook bij het versterken van zijn weerbaarheid tegen desinformatie en cyberaanvallen.
   

  Bekijk de overige vier mythes op de speciale website.